หมวด ต : สมุนไพรชื่อขึ้นต้นด้วย ต. เต่า

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตองแตก ต้อยติ่ง ต้อยติ่งเล็ก ต้อยติ่งเครือ ต่อไส้ ต่อ (สัตว์วัตถุ) ดูรังต่อ ตระกรันเหล็ก ตะโกนา ตะโกสวน ตะขบไทย ตะขบป่า ตะขาบบิน ตะเคียนทอง ตะเคียนหิน ตะคร้ำ ตะไคร้ ตะไคร้ต้น ตะไคร้ต้น, จวงหอม  ดู เทพธาโร ตะไคร้น้ำ ตะไคร้หอม ตะไคร้หางนาค ตะไคร้หางสิงห์ ตะบูนขาว, ตะบูนดำ ตะบองเพชร ตะแบก ตะแบกเลือด, มะเกลือเลือด ตะลิงปลิง ตะลุมพุก ตังอาน ตับเต่าน้ำ ตับเต่าน้อย ตับเต่าใหญ่ ตากวาง ตาไก้ ตานขโมย ตาตุ่ม ตานนกกรด ตาเสือ ตาเสือทุ่ง ตานดำ ตาลโตนด ตานเสี้ยน ตานหม่อน ตีนตะขาบ ตีนนก ตีนเป็ด ตีนเป็ดน้ำ ตีนเป็ดเครือ ดู เถาเอ็นอ่อน ตรีชวา ตุ๊กต่ำ ตูมกา ตูมกาแดง  ดู โกศกะกลิ้ง ตูมกาเครือ เตยหอม แตงกวา แตงไทย แตงโม แตงหนู แตงหนู ตำแยแมว ตำลึง ตำลึงตัวผู้ เต่าเกียด เต่ารั้ง เต่านา

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตองแตก

ทนดี, ถ่อนดี, เปล้าตองแตก (เหนือ), น้องป้อม,ลองปอม (เลย), ยาบูเวอ (เงี้ยว)
Baliospermum montanum Muell. Arg., B. axillore Blume.    EUPHORBIACEAE

เป็นไม้พุ่มขนาดย่อยสูงประมาณ 1-2 ม. ใบเดี่ยวขนาดเท่าฝ่ามือ ขอบจัก มีสอบชนิด คือ ชนิดใบไม่เว้า มักเรียกว่า ตองแตก กับ ใบเว้าลึกเป็นสามแฉก เส้นกลางใบแยกเป็นสามเส้นจากฐาน มักเรียกว่า ทนดี ดอกช่อขนาดเล็ก ตั้งที่ปลายยอด สีขาว ผลขนาดเท่านิ้วก้อย สีเขียว มีสามพู คล้ายลูกสลอดหรือสบู่ แต่เล็กกว่าและมีขน เปลือกแข็ง เกิดตามที่รกร้างว่างเปล่าทั่วไป  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

ใบ   รสเฝื่อน ต้มดื่ม แก้หืด ระบายอุจจาระ
เมล็ด   รสเบื่อขม เป็นยาถ่านอย่างแรง แทนสลอดได้ ตำทาถูนวดแก้ปวดตามข้อ
เปลือกต้น   รสเฝื่อน เป็นยาถ่าย
ราก   รสเฝื่อนร้อนขม ต้มดื่ม ถ่ายลมถ่ายเสมหะเป็นพิษ ไม่ไซ้ท้อง ใช้ในรายที่ถ่ายด้วยยาดำไม่ได้ แก้บวมน้ำ แก้ดีซ่าน แก้ม้ามอักเสบ แก้โรคโลหิตจาง

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ต้อยติ่ง

ผักดีด, ปิงปัง, หญ้าดีดไฟ
Solannum spirale Roxb.   SOLANACEAE

เป็นพืชล้มลุกจำพวกหญ้า ลำต้นทรงสี่เหลี่ยมแข็งมีข้อห่างๆสูงประมาณ 2 ฟุต ใบเดี่ยวรูปหอก ดอกเล็กกลีบดอกรูปปากแตร 4-5 กลีบ สีม่วง ออกตามรอบข้อ ผลเหมือนข้าวเปลือกติดอยู่รอบข้อ ปลายตั้ง เมื่อแก่จัดแตกออกเป็นสองซีก กระจายเมล็ดไปได้ไกล  เมล็ดสีส้มสด แช่น้ำจะพองออกเป็นเยื่อสีขาว  เกิดอยู่ทั่วไปตามทุ่งนาป่าแล้ง ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

เมล็ด   รสเย็นเป็นเลือก  ใช้แช่น้ำปิดแผลเรื้อรัง  ปิดฝี  กัดฝ้าในแผลได้ดี  ถอนพิษเจ็บปวด แผล ฝี

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ต้อยติ่งเล็ก

อังกาบ, อังกาบฝรั่ง
Ruellia tuberose Linn.   ACANTHACEAE

เป็นพืชล้มลุกจำพวกหญ้าสูงประมาณ 1 ฟุต ใบเดี่ยวรูปหอก ดอกช่อ ดอกโตรูปปากแตร ออกที่ปลายกิ่ง ผลรูปหอกกลมยาวประมาณ 1 นิ้ว เมื่อแก่ดีกระจายเมล็ดออกเป็นสองซีก เมล็ดคล้ายต้อยติ่ง แต่สีเข้มกว่า  เกิดตามที่รกร้างว่างเปล่า

สรรพคุณ

เมล็ด      รสเย็นเป็นเลือก แช่น้ำให้พอง ปิดดูดพิษ ปิดหัวฝี
ราก       รสจืด ผสมยาแก้พิษ ขับปัสสาวะ

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ต้อยติ่งเครือ

เป็นไม้เถาล้มลุก ปลายตั้ง ขนาดเล็ก ใบคล้ายใบพริก ดอกช่อคล้ายอังกาบ แต่เล็กกว่า สีม่วง ผลตั้งปลายโตคล้ายดอกพุดเล็กๆ เมื่อแก่จะแตกดีดเมล็ดออกเช่นกัน

สรรพคุณ   

เมล็ด       รสเย็น แช่น้ำปิดปัวฝี

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ต่อ (สัตว์วัตถุ) ดูรังต่อ

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ต่อไส้

เฟี้ยฟาน
Allophylus sootepensis Craib.   SAPIDACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อม ใบประกอบเหมือนใบมะตูม แต่บางกว่าสูงประมาณ 3-5 ม. เกิดอยู่ตามป่าโปร่ง ป่าดิบแล้งทั่วไป  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

ใบอ่อน      ตำผสมดินสอพองสุมกระหม่อมเด็ก แก้หวัด
ราก      รสจืดเอียน ขับปัสสาวะ รักษาเส้นเอ็นที่ชำรุดให้บริบูรณ์

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตระกรันเหล็ก

เป็นธาตุวัตถุที่สลายตัวยาก ได้มาจากเบ้าหลอมแร่เหล็ก เหลือจากการหลอมเหล็ก เรียกว่า ขี้ตะกรัม

สรรพคุณ   รสฝาดเย็น บำรุงโลหิต สร้างเม็ดโลหิต แก้กระษัยเหล็ก

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะโกนา

พญาช้างดำ, ตะโก, มะโก (เหนือ), โก (อีสาน), ตองโก (เขมร), มะถ่านไฟผี (เชียงใหม่)   Ebony
Diospyros rhodocalyx Kurz.   EBENACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง เปลือกหนา มีตระคะสีดำใบเดี่ยวรูปไข่กลับผสมสี่เหลี่ยม ขนมเปียกปูน ขนาดเท่าใบข่อย ดอกเพศผู้ เพศเมียอยู่คนละต้นกัน ดอกตัวผู้เป็นช่อ ดอกตัวเมียเป็นดอกเดี่ยวออกตามง่ามใบ ผลกลมโตกว่าหัวแม่มือเล็กน้อย เมื่ออ่อนอยู่จะมีขนสีน้ำตาลแดง ปกคลุม เมื่อแก่ผิวเกลี้ยง สีเหลืองอมเขียว นิยมใช้ทำระโกดัด  เกิดตามป่าโปร่ง ป่าละเมาะทั่วไป  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

ลูก   รสฝาดหวาน แก้ท้องร่วง แก้ตกเลือด แก้มวนท้อง ขับพยาธิ แก้กระษัย แก้ฝีเน่าเปื่อย ผลอ่อนใช้ย้อมผ้าใบ แห อวน

เปลือกลูก      รสฝาด เผาเป็นถ่าน รสเย็น ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ

เปลือกต้น,เนื้อไม้   รสเฝื่อนฝาดขม บำรุงธาตุ ช่วยย่อยอาหาร บำรุงความกำหนัด ทำให้เกิดกำลัง แก้มุตกิดระดูขาว ต้มเอาน้ำอมกับเกลือแก้รำมะนาดปวดฟัน เป็นยาอายุวัฒนะ

เปลือกต้น   รสเฝื่อนฝาดขม เผาเอาด่างแช่น้ำ รับประทาน ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะโกสวน

ตะโกไทย, ปลาบ (เพชรบุรี), มะเขื่อเถื่อน (สกลนคร), มะสุลัว (กะเหรี่ยง-ลำปาง)
Diospyros malabarica (Desv.) Kostel.    EBENACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางสูงประมาณ 15 ม. เปลือกต้นสีเทาปนดำ แตกเป็นร่องลึก เนื้อไม้สีขาว ใบเดี่ยวรูปหอกกลับ ยาว 10-30 ซม. หนาผิวเกลี้ยง ดอกตัวผู้ตัวเมียแยกคนละต้น ดอกตัวผู้เป็นช่อออกตามง่ามใบ ดอกตัวเมียเป็นดอกเดี่ยว ผลอ่อนมีขนยาว ผลแก่ขนาด 1-2 นิ้ว เกิดตามชายป่าดงดิบ มีมากทางภาคใต้ ปลูกกันตามที่ว่างหัวไร่ปลายนา  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

เปลือก               รสฝาดเฝื่อน สมาน ลดไข้
เปลือกและผลอ่อน    รสฝาดเฝื่อน แก้บิดแก้ท้องร่วง แก้ไข้มาลาเรีย
เปลือกและผลแก่      รสฝาดเฝื่อนหวานต้มเป็นยาอมกลั้วคอรักษาแผลในปากแก้คออักเสบ
ผลดิบ                     รสฝาด สมานบาดแผล ห้ามเลือด แก้บิดแก้ท้องร่วง
เมล็ด                     รสฝาดเฝื่อน แก้บิดแก้ท้องร่วง

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะขบไทย

ตะขบฝรั่ง, มะเกว๋นควาย (เหนือ), กือคุ (มลายู), ครบ (ปัตตานี)  Manila  Cherry
Muntingia calabura Linn.   TILIACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางใบเดี่ยวรูปไข่ปลายแหลมมีขนนิ่ม ดอกเดี่ยวขนาดเล็กสีขาว ผลกลมขนาดปลายนิ้วมือเมื่อสุกสีแดงเข้ม   เกิดตามที่รกร้างว่างเปล่าตามป่าโปร่งทั่วไป  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

ใบ      รสฝาดเอียน ขับเหงื่อ
ลูก      รสหวานเย็นหอม บำรุงกำลัง ทำให้ชุ่มชื่นใจ
เนื้อไม้      รสฝาด แก้ท้องร่วง แก้บิด มูกเลือด
ราก      รสฝาด กล่อมเสมหะและอาจม

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะขบป่า

มะเกว๋นนก, ตานเสี้ยน (ราชบุรี,กาญจนบุรี,สุพรรณบุรี)
Planchonella siamensis  Fleteher.  SAPOTACEAE

เป็นไม้พุ่มขนาดย่อมตามกิ่งมีหนามแหลมยาวตลอดทั้งต้น กิ่งก้านสาขาออกเบียดกันในทางตั้ง ใบเดี่ยวรูปไข่ ปลายแหลม ผิวเรียบ ดอกเดี่ยวเล็กๆสีขาว ผลกลมขนาดปลายนิ้วมือ เกิดอยู่ตามป่าโปร่งชายเขา ป่าละเมาะทั่วไป  ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

เนื้อไม้      รสฝาดขื่น ขับพยาธิไส้เดือน แก้ตานขโมย แก้โรคผิวหนัง ประดง ผื่นคัน
ราก      รสหวานฝาดร้อน แก้ตานขโมย ขับพยาธิไส้เดือน บำรุงน้ำนม

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะขาบบิน

ตะขาบปีนกล้วย, ตะขาบทะยายฟ้า, ตะขาบหิน, ว่านตะขาบ (เชียงใหม่), ปวยเทียงแง่กังเช่า, แงกังเช่า (จีน)
Muehlenbeckia platycldum (F.V.Muell.) Beiley   POLYGONCEAE

เป็นพืชขนาดเล็กสูง 3-4 ฟุต ต้นแก่โคนสีน้ำตาล ต้นอ่อนสีเขียวแบนเรียบกว้างราวครึ่งนิ้วเป็นปล้องๆ ใบเดี่ยวรูปหอกเล็กๆแหลม มีใบน้อยหรือไม่มีเลย ดอกออกตามข้อ เล็กมากมี 5 กลีบ รูปไข่สีขาว รองดอกแดง, เขียว ก้านดอกสั้น ผลรสหวาน นิยมปลูกเป็นไม้ประดับลงกระถาง

สรรพคุณ

ทั้งต้น   รสหวานสุขุม แก้ร้อนใน ดับพิษต่างๆ พิษเลือด พิษร้อน พิษฝี แก้ฝีในปอด แก้ไอเนื่องจากปอด แก้เจ็บคอ เจ็บอก ใช้ภายนอก ระงับปวด แก้โรคผิวหนังเจ็บ ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย งูสวัด ฝีตะมอย

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะเคียนทอง

ตะเคียน, ตะเคียนใหญ่, แคน (อีสาน), กะกี้, โก้กี้ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่), จะเคียน (เหนือ), ไพร (ละว้า-เชียงใหม่)  Iron  Wood
Hopea odorata Roxb.   DIPTEROCARPACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่สูง20-40 ม. เปลือกต้นสีน้ำตาลดำ แก่นสีน้ำตาลเหลือง ใบเดี่ยวรูปหอก ดอกช่อเล็ก สีขาวหอม ออกตามง่ามใบ ผลรูปไข่ยาว 1 ซม. มีปีกรูปพายทรงสวย 2 ใบ มีเส้นตามยาว  เกิดตามป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณทั่วไป

สรรพคุณ

เปลือก,เนื้อไม้   รสฝาดเมา มีฤทธิ์เป็นยาปฏิชีวนะ แก้อักเสบ ห้ามเลือด
เปลือก   รสฝาดเมา  สมานแผล  แก้บิดมูกเลือด  แก้ลงแดง  แก้เหงือกอักเสบ   ฆ่าเชื้อโรคในปาก

[เวสท์สงขลา (เจีย)]

ตะเคียนหิน

เคียนทราย (ตราด,ตรัง), ตะเคียนหนู (โคราช), เหลาเตา (สุราษฎร์ธานี,นครศรีธรรมราช)
Hopea ferrea Laness.   DIPTEROCARPACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่   เล็กกว่าตะเคียนทองเล็กน้อย  ต้นมักบิด  ผลิใบใหม่เป็นพุ่มสีแดงอ่อน
ใบเดี่ยวรูปใบโพธิ์โคนใบไม้เว้า  ปลายทู่  เมื่อแห้งสีดำ  ดอกช่อเล็กสีขาวอมเหลือง  ผลรูปขอบขนานเล็กยาว 1-1.5 ซม. มีปีกรูปไข่กลับ ยาวประมาณ 4 ซม. 2 ใบ มียางที่มีกลิ่นหอม  เกิดตามป่าเบญจพรรณทั่วไป

สรรพคุณ

ดอก   รสหวานสุขุม เข้ายาเกสรร้อยแปด
เปลือกต้น   รสฝาด ต้มชะล้างบาดแผล ผสมเกลืออมป้องกันฟันหลุด แก้พิษปรอท
แก่น   รสฝาดเฝื่อน แก้โลหิตและลม แก้กระษัย